Kunstcursus: Van Venus tot femme fatale

Het vrouwenlichaam is één van de meest afgebeelde thema's in de beeldende kunst. Er valt veel af te leiden uit de manier van afbeelden in de loop der eeuwen, het vormt een moralistische spiegel van de tijd. Hoe waren de normen en waarden in een bepaalde periode, werd het afbeelden van een naakte vrouw wel echt geaccepteerd? Hoe is het vrouwbeeld veranderd en zien we achterliggende betekenissen al snel over het hoofd?

Voor wie is de cursus bedoeld?
Voor iedereen die nieuwsgierig is en interesse heeft in de ontwikkeling van kunst en culturele en maatschappelijke vraagstukken. Een vooropleiding is niet nodig.

De inhoud van de cursus
In vier lessen gaan we aan de hand van het vrouwelijk naakt in de beeldende kunst een spannende reis maken door de gehele kunstgeschiedenis. Hierbij zullen diverse tijdsperioden en talloze iconische meesterwerken behandeld worden.

Les 1: Venusbeeldjes en het eerste schoonheidsideaal
De eerste les start bij de prehistorie, waar het vrouwelijk naakt voor het allereerst werd uitgebeeld in de vorm van de Venus figurines. Iedereen kent wel de iconische Venus van Willendorf. Er zijn veel van dit soort beeldjes gevonden en deze worden over het algemeen als vruchtbaarheidssymbolen gezien. Maar dat er mogelijk ook andere betekenissen bestaan zal ik nader uitleggen in deze les. Tijdens de klassieke oudheid ontstond er voor het eerst een standaard vrouwelijk schoonheidsideaal. Zo is de Aphrodite van Knidos (ca. 360 voor Chr.) van Praxiteles één van de meest gekopieerde beelden en wordt nog steeds gezien als een iconisch meesterwerk. Hoe ziet ons schoonheidsideaal er nu uit?

Les 2: Heksen en vrouwenhaat in de middeleeuwen
Tijdens de middeleeuwen was het leven doordrongen van het Christelijk geloof en alle beeldende kunst was daaraan gewijd. Kuisheid en bescheidenheid waren de hoogst gewaardeerde eigenschappen die een vrouw kon bezitten. Afbeeldingen van het vrouwelijk naakt zijn sporadisch te vinden in deze tijd, en er ontstond een zeer gekleurd vrouwbeeld dat of heel goed of zeer negatief was. Dit resulteerde in een heuse vrouwenhaat in de late middeleeuwen, kerkvaders erkenden het bestaan van de duivel die via de verleidingstactieken van de vrouw zijn werk kon doen. Tijdens deze les gaat over hoe dit geresulteerd heeft in de heksenvervolgingen. Ik zal hierbij het werk laten zien van onder andere Hans Baldung Grien en Albrecht Dürer die gespecialiseerd waren in het afbeelden van heksen.

Les 3: Vrouwelijke schoonheid  in de renaissance en de naakten van Rembrandt en Rubens
Na een lange verbanning van het vrouwelijk naakt werd deze in de renaissance juist geïdealiseerd afgebeeld. Er ontstond een veel positiever vrouwbeeld en onder de noemer mythologische of religieuze voorstellingen werden er veel naakte vrouwen weergegeven. In deze les wordt er gekeken naar werk van Botticelli, Giorgione, Titaan en da Vinci.

Les 4: De weg naar acceptatie van het vrouwelijk naakt
Opnieuw aan de hand van het werk van vele beroemde kunstenaars (Gericault, Ary Scheffer, Rosetti, Alma Tadema) doorloop je de achttiende en negentiende eeuw. In de loop van de negentiende eeuw zien we dat er steeds meer vraag kwam naar naaktmodellen en dat er langzaam meer acceptatie ontstond. Met name het werk van Breitner en Israëls was baanbrekend in deze ontwikkeling.

Rond 1900 was het vrouwelijk naakt een geaccepteerd thema in de beeldende kunst geworden, en aangekomen in de twintigste eeuw zien we een explosie ontstaan. De tweede feministische golf die in de jaren 60 en 70 ontstond gaven het startschot voor de feministische kunstenaars om zichzelf naakt te gaan presenteren. In deze les zullen we hier uitgebreid aandacht aan besteden.

Tot slot zullen we nog gaan kijken naar het uitzonderlijke neo-realistische werk van Lucian Freud en de bijzondere zelfportretten van Maria Lassnig.
 
Maak kennis met de docent
Ik ben kunsthistorica Miranda Nieuwenhuis, 56 jaar en kom uit Hengelo. Ik heb kunstgeschiedenis gestudeerd in Utrecht en heb ruime ervaring in het geven van cursussen en lezingen. Daarnaast ben ik museumdocent en geef ik rondleidingen in het Rijksmuseum Twenthe. Door dit werk blijf ik geïnspireerd en het geeft mij veel voldoening dat ik mijn grootste passie met mensen mag delen.

Aanmelden
De cursus wordt gehouden in Bibliotheek Hengelo Stad en vindt plaats op maandag 14, 21 en 28 september en 5 oktober van 14.00 - 16.30 uur. De kosten voor deze cursus zijn € 80 per persoon. Dit is inclusief reader, lesmateriaal koffie/thee en afbeeldingen.

Aanmelden kan via mirandanieuwenhuis [at] live [punt] nl